در این میان دین مبین اسلام از طریق آیات الهی و کلام معصومین بطور مفصل به این مساله پرداخته است چراکه عالم برزخ را محل رسیدن آیندگان به رفتگان برای حضور در قیامت میداند زيرا ممكن نيست كه هر انسانى مستقلا براى خود قيامتى داشته باشد، پس در جائی به نام برزخ اجتماع می کنند. ما نیز در این مقاله به دنبال بررسی آیات مربوط به عالم برزخ هستیم که در حد و توان خود به برخی از آیات می پردازیم.
معنای لغوی برزخ
برزخ: البرزخ: ما بين كل شيئين. و الميت في البرزخ، لأنه بين الدنيا و الآخرة ( كتاب العين، ج4، ص: 338 و لسان العرب، ج3، ص: 8)
راغب در مفردات هم می نویسد: البَرْزَخ: الحاجز و الحدّ بين الشيئين، و قيل: أصله برزه فعرّب، و قوله تعالى: بَيْنَهُما بَرْزَخٌ لا يَبْغِيانِ [الرحمن/ 20]، و البرزخ في القيامة: الحائل بين الإنسان و بين بلوغ المنازل الرفيعة في الآخر...( المفردات في غريب القرآن، ص: 118)
علامه طباطبائی می نویسد: كلمه" برزخ" به معناى حائل در ميان دو چيز است، هم چنان كه در آيه بَيْنَهُما بَرْزَخٌ لا يَبْغِيانِ به اين معنا آمده
قوله تعالى: وَ مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ البرزخ هو الحاجز بين الشيئين كما في قوله: بَيْنَهُما بَرْزَخٌ لا يَبْغِيانِ (الميزان في تفسير القرآن، ج15، ص: 68)
معنای اصطلاحی برزخ
از نظر قرآن كريم عالم پس از مرگ در دو مرحله صورت مىگيرد، و به تعبير صحيحتر انسان پس از مرگ دو عالم را طى مىكند: عالمى كه مانند عالم دنيا پايان مىپذيرد و «عالم برزخ» ناميده مىشود، ديگر عالم قيامت كبرى كه به هيچ وجه پايان نمىپذيرد.
و اما برزخ در اصطلاح، عالمی است که بعد از مرگ و بین دنیا و آخرت حادث می گردد. علامه در این زمینه می نویسد: و مراد از" برزخ" عالم قبر است كه عالم مثال باشد و مردم در آن عالم كه بعد از مرگ است زندگى مىكنند تا قيامت برسد.
واژه شناسی کلمه برزخ
واژه برزخ سه بار در قرآن به كار رفته است ، برخی آن را معرب پرزك فارسى مى داند و برخی دیگر می گویند كه برزخ ( يعنى مانع و حائل يا فاصله ميان دو چيز ) صورتى از فرسخ است كه همان پرسنگ يا فرسنگ فارسى است . و برخی دیگر ( ويدن گرن ) اين واژه را مركب از برز + اخو كه جزء اولش به معناى بلند و رفيع و جزء دومش از ريشه آهو به معناى هستى است . لذا برزخ مجموعا به معناى هستى برتر است در مقابل دوزخ كه به معناى هستى بد مى باشد، و بهشت به معناى هستى برين (قرآن پژوهی ص 742 و 743)
صاحب التحقیق در این زمینه می نویسد که واژه برزخ از برز + خاء برای بیان مبالغه است:
أنّ هذه الكلمة من مادّة برز و حرف الخاء في آخرها زائدة تدلّ على المبالغة، كما يقال برزق، من البرز، و يذرق، من البذر ( التحقيق في كلمات القرآن الكريم، ج1، ص: 252)
کاربرد واژه برزخ در قرآن کریم
كلمه برزخ سه مورد در قرآن وجود دارد و در هر سه مورد به معناى فاصله بين دو چيز آمده است . آن موارد از اين قرارند:
1- مرج البحرين يلتقيان بينهما برزخ لايبقيان
خداوند، دو دريا را به هم آميخت و ميان آن دو، فاصله اى قرار داد تا هيچ كدام از مرز و حد خود خارج نشوند.
2- و جعل بينهما برزخا و حجرا محجورا
و خداوند بين دو دريا (درياى شيرين و خوش گوار و درياى شور و تلخ ) فاصله و حايلى قرار داد تا هميشه از هم جدا باشند.
3- و من ورائهم برزخ الى يوم يبعثون
و از پشت سر آن ها (از لحظه مرگ ) تا روز قيامت و بر انگيخته شدن فاصله و برزخى قرار داده شده است .
در اين سه آيه ، برزخ به معناى فاصله بين دنيا و آخرت و بين دو دريا و دو آب آمده است.
راههای اثبات برزخ در قرآن کریم
از سه راه مى توانيم برزخ را ثابت كنيم .......
ادامه دارد